Badania i ceny

Co bada: Ocenia wygląd moczu, jego gęstość, odczyn oraz obecność m.in. białka, glukozy, krwinek i bakterii w osadzie.

Kiedy się wykonuje: Często w badaniach kontrolnych oraz przy dolegliwościach ze strony układu moczowego.

Przygotowanie: Pierwszy poranny mocz ze środkowego strumienia, po umyciu okolic intymnych, do jałowego pojemnika z apteki. Kobiety – nie w czasie miesiączki.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Odczyn Biernackiego – mierzy, jak szybko krwinki czerwone opadają w probówce. To niespecyficzny wskaźnik stanu zapalnego.

Kiedy się wykonuje: W badaniach kontrolnych, zwykle razem z morfologią i CRP.

Przygotowanie: Najlepiej rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Liczba i parametry krwinek czerwonych, białych (z podziałem na rodzaje) i płytek krwi oraz stężenie hemoglobiny.

Kiedy się wykonuje: Podstawowe badanie kontrolne; często przy zmęczeniu, infekcjach i przed zabiegami.

Przygotowanie: Najlepiej rano, na czczo (8–12 godzin bez jedzenia, wodę można pić).

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Czas protrombinowy i wskaźnik INR – oceniają krzepnięcie krwi.

Kiedy się wykonuje: Przed zabiegami, przy kontroli leczenia niektórymi lekami przeciwzakrzepowymi oraz przy ocenie wątroby.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, nie odstawiaj ich bez porozumienia z lekarzem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie cukru (glukozy) we krwi na czczo.

Kiedy się wykonuje: W badaniach kontrolnych, zwykle raz w roku u dorosłych; częściej przy nadwadze lub cukrzycy w rodzinie.

Przygotowanie: Ściśle na czczo: 8–14 godzin bez jedzenia i słodzonych napojów, rano, przed wysiłkiem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie sodu – jednego z głównych elektrolitów, ważnego dla gospodarki wodnej organizmu.

Kiedy się wykonuje: Przy kontroli nerek, przyjmowaniu leków moczopędnych, odwodnieniu.

Przygotowanie: Najlepiej rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie potasu – elektrolitu ważnego dla pracy mięśni i serca.

Kiedy się wykonuje: Przy kontroli nerek, leczeniu nadciśnienia niektórymi lekami, skurczach mięśni.

Przygotowanie: Najlepiej rano, na czczo. Przed pobraniem unikaj intensywnego wysiłku.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Cholesterol całkowity, HDL, LDL, cholesterol nie-HDL i trójglicerydy.

Kiedy się wykonuje: W ocenie ryzyka chorób serca i naczyń; u dorosłych zwykle co kilka lat, częściej przy czynnikach ryzyka.

Przygotowanie: Rano, na czczo (12 godzin bez jedzenia). Dzień wcześniej bez alkoholu i bardzo tłustych posiłków.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Zestaw: ALT, AST, fosfataza zasadowa, bilirubina i GGTP – enzymy i substancje odzwierciedlające pracę wątroby i dróg żółciowych.

Kiedy się wykonuje: W badaniach kontrolnych, przy przyjmowaniu leków obciążających wątrobę, po okresie częstszego spożywania alkoholu.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Na 1–2 dni przed badaniem unikaj alkoholu i intensywnego wysiłku.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Aminotransferaza alaninowa – enzym obecny głównie w komórkach wątroby.

Kiedy się wykonuje: W ocenie pracy wątroby, często razem z AST.

Przygotowanie: Rano, na czczo; bez alkoholu i intensywnego wysiłku dzień wcześniej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Aminotransferaza asparaginianowa – enzym obecny w wątrobie, mięśniach i sercu.

Kiedy się wykonuje: W ocenie pracy wątroby, zwykle razem z ALT.

Przygotowanie: Rano, na czczo; bez alkoholu i intensywnego wysiłku dzień wcześniej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie mocznika – produktu przemiany białek wydalanego przez nerki.

Kiedy się wykonuje: W ocenie pracy nerek, zwykle razem z kreatyniną.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie kreatyniny wraz z wyliczonym wskaźnikiem filtracji (eGFR) – podstawowa ocena pracy nerek.

Kiedy się wykonuje: W badaniach kontrolnych, przy nadciśnieniu, cukrzycy i przyjmowaniu niektórych leków.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Dzień wcześniej bez intensywnego wysiłku i bardzo obfitych mięsnych posiłków.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie kwasu moczowego – produktu przemiany puryn.

Kiedy się wykonuje: Przy bólach stawów, kontroli nerek, w badaniach kontrolnych.

Przygotowanie: Rano, na czczo; dzień wcześniej bez alkoholu i obfitych mięsnych posiłków.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie wszystkich białek w surowicy krwi.

Kiedy się wykonuje: W ocenie stanu odżywienia oraz pracy wątroby i nerek.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie albuminy – głównego białka krwi wytwarzanego przez wątrobę.

Kiedy się wykonuje: W ocenie stanu odżywienia oraz pracy wątroby i nerek.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie żelaza w surowicy.

Kiedy się wykonuje: Przy podejrzeniu niedoboru lub nadmiaru żelaza, zwykle razem z ferrytyną i TIBC.

Przygotowanie: Rano (stężenie zmienia się w ciągu dnia), na czczo. Suplementy żelaza odstaw na 24 h przed badaniem, jeśli lekarz nie zalecił inaczej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Ferrytyna – białko magazynujące żelazo; odzwierciedla zapasy żelaza w organizmie.

Kiedy się wykonuje: Przy zmęczeniu, wypadaniu włosów, obfitych miesiączkach, u osób na diecie roślinnej i trenujących.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Wynik może być podwyższony w czasie infekcji.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie wapnia całkowitego we krwi.

Kiedy się wykonuje: W ocenie gospodarki wapniowo-fosforanowej i kości.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie magnezu w surowicy.

Kiedy się wykonuje: Przy skurczach mięśni, zmęczeniu, przyjmowaniu leków moczopędnych.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Suplementy magnezu odstaw na 24 h przed badaniem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie witaminy B12 (kobalaminy).

Kiedy się wykonuje: Przy zmęczeniu, mrowieniu kończyn, u osób na diecie roślinnej, w starszym wieku, przy długim stosowaniu niektórych leków (np. metforminy).

Przygotowanie: Rano, na czczo. Suplementy B12 odstaw na kilka dni przed badaniem, jeśli lekarz nie zalecił inaczej.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie kwasu foliowego (witaminy B9).

Kiedy się wykonuje: Razem z witaminą B12 przy niedokrwistości i zmęczeniu.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Całkowita zdolność wiązania żelaza – pokazuje, ile żelaza może przenieść krew.

Kiedy się wykonuje: Razem z żelazem i ferrytyną w ocenie gospodarki żelazem.

Przygotowanie: Rano, na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Hormon tyreotropowy – podstawowe badanie przesiewowe pracy tarczycy.

Kiedy się wykonuje: Przy zmęczeniu, zmianach masy ciała, kołataniu serca, przed planowaną ciążą, w badaniach kontrolnych.

Przygotowanie: Rano, najlepiej na czczo. Jeśli przyjmujesz lek na tarczycę, zapytaj lekarza, czy przyjąć go przed pobraniem. Biotynę odstaw na 2 dni przed badaniem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Wolna tyroksyna – hormon wytwarzany przez tarczycę.

Kiedy się wykonuje: Zwykle razem z TSH, w ocenie pracy tarczycy.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Biotynę odstaw na 2 dni przed badaniem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Wolna trójjodotyronina – aktywna postać hormonu tarczycy.

Kiedy się wykonuje: Razem z TSH i FT4, w ocenie pracy tarczycy.

Przygotowanie: Rano, na czczo. Biotynę odstaw na 2 dni przed badaniem.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej.

Kiedy się wykonuje: W diagnostyce autoimmunologicznych chorób tarczycy (np. Hashimoto).

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie.

Kiedy się wykonuje: W diagnostyce autoimmunologicznych chorób tarczycy, zwykle razem z anty-TPO.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Hormon folikulotropowy – reguluje pracę jajników i jąder.

Kiedy się wykonuje: Przy zaburzeniach miesiączkowania, staraniach o dziecko, w okresie okołomenopauzalnym.

Przygotowanie: U kobiet zwykle w 2.–5. dniu cyklu, chyba że lekarz zalecił inaczej. Rano.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Hormon luteinizujący – reguluje owulację i wytwarzanie hormonów płciowych.

Kiedy się wykonuje: Zwykle razem z FSH, przy zaburzeniach cyklu i staraniach o dziecko.

Przygotowanie: U kobiet zwykle w 2.–5. dniu cyklu, chyba że lekarz zalecił inaczej. Rano.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Estradiol – główny żeński hormon płciowy.

Kiedy się wykonuje: Przy zaburzeniach cyklu, staraniach o dziecko, w okresie okołomenopauzalnym.

Przygotowanie: U kobiet w dniu cyklu wskazanym przez lekarza (najczęściej 2.–5.). Rano.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Prolaktyna – hormon przysadki, wpływa m.in. na cykl miesiączkowy.

Kiedy się wykonuje: Przy zaburzeniach cyklu, staraniach o dziecko, obniżonym libido.

Przygotowanie: Rano, 2–3 godziny po przebudzeniu, po kilkunastu minutach odpoczynku. Stres i wysiłek przed pobraniem podnoszą wynik.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Testosteron całkowity – główny męski hormon płciowy (obecny także u kobiet).

Kiedy się wykonuje: U mężczyzn przy spadku energii i libido; u kobiet przy nadmiernym owłosieniu i zaburzeniach cyklu.

Przygotowanie: Rano, najlepiej między 7 a 10, bo stężenie spada w ciągu dnia.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Hemoglobina glikowana (HbA1c) – odzwierciedla średnie stężenie glukozy z ostatnich 2–3 miesięcy.

Kiedy się wykonuje: Przy kontroli cukrzycy i w ocenie ryzyka jej wystąpienia.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie insuliny – hormonu regulującego poziom cukru we krwi.

Kiedy się wykonuje: Razem z glukozą, w ocenie insulinooporności.

Przygotowanie: Ściśle na czczo (8–12 godzin), rano.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Metabolit 25(OH) witaminy D – najlepiej oddaje zaopatrzenie organizmu w witaminę D.

Kiedy się wykonuje: Szczególnie jesienią i zimą, przy suplementacji, u osób mało przebywających na słońcu.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Kortyzol – hormon nadnerczy związany z reakcją na stres.

Kiedy się wykonuje: Przy przewlekłym zmęczeniu i podejrzeniu zaburzeń pracy nadnerczy.

Przygotowanie: Rano (najczęściej 7–9), bo stężenie zmienia się w ciągu doby. Przed pobraniem kilkanaście minut odpoczynku.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Białko C-reaktywne – czuły wskaźnik stanu zapalnego w organizmie.

Kiedy się wykonuje: Przy infekcjach i stanach zapalnych oraz w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo, choć zwykle wykonuje się je rano z innymi badaniami.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Kinaza kreatynowa – enzym mięśniowy, jej stężenie rośnie po uszkodzeniu lub dużym obciążeniu mięśni.

Kiedy się wykonuje: Przy bólach i osłabieniu mięśni, u osób intensywnie trenujących, przy przyjmowaniu niektórych leków (np. statyn).

Przygotowanie: Na 48 h przed badaniem unikaj intensywnego treningu, bo wysiłek sam podnosi wynik.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Stężenie homocysteiny – aminokwasu, którego poziom zależy m.in. od witamin B12, B6 i kwasu foliowego.

Kiedy się wykonuje: W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego oraz przy podejrzeniu niedoboru witamin z grupy B.

Przygotowanie: Rano, na czczo (10–12 godzin bez jedzenia).

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Oznaczenie grupy krwi w układzie ABO, czynnika Rh i przeciwciał odpornościowych.

Kiedy się wykonuje: Przed planowaną ciążą lub zabiegiem; wynik jest ważny na całe życie.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Antygen HBs – wykrywa zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B.

Kiedy się wykonuje: Przed planowaną ciążą, zabiegami, w badaniach przesiewowych.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu C.

Kiedy się wykonuje: Przesiewowo – zaleca się je przynajmniej raz w życiu każdemu dorosłemu; przed planowaną ciążą.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Test przesiewowy wykrywający zakażenie wirusem HIV (antygen p24 i przeciwciała).

Kiedy się wykonuje: Przesiewowo, przed planowaną ciążą, po sytuacji ryzykownej (najlepiej po 6 tygodniach od niej).

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała przeciwko krętkowi kiły.

Kiedy się wykonuje: Przesiewowo, przed planowaną ciążą.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała IgG przeciwko toksoplazmozie – pokazują, czy organizm miał już kontakt z pierwotniakiem.

Kiedy się wykonuje: Przed planowaną ciążą i w ciąży.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała IgG przeciwko wirusowi różyczki – pokazują odporność po szczepieniu lub przebytej chorobie.

Kiedy się wykonuje: Przed planowaną ciążą.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Przeciwciała IgG przeciwko cytomegalii (CMV) – pokazują przebyty kontakt z wirusem.

Kiedy się wykonuje: Przed planowaną ciążą.

Przygotowanie: Nie wymaga bycia na czczo.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.

Co bada: Antygen swoisty dla prostaty (PSA) całkowity.

Kiedy się wykonuje: U mężczyzn po 40.–50. roku życia, w porozumieniu z lekarzem.

Przygotowanie: Na 48 h przed badaniem bez współżycia, jazdy na rowerze i badania per rectum.

Opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza.